راهنمای جامع نقشه مدار بی متال و سیم بندی رله حرارتی. آموزش عملی بستن مدار قدرت و فرمان، کنتاکت های 95-96 و نصب روی کنتاکتور. مشاوره فنی با مبین نیرو.
در دنیای صنعت، الکتروموتورها حکم قلب تپنده خطوط تولید را دارند. سوختن یک موتور الکتریکی در اثر اضافه بار، هم هزینه سنگین سیم پیچی مجدد یا تعویض را به کارخانه تحمیل میکند، هم با توقف خط تولید، خسارت های میلیاردی به بار می آورد. اینجاست که قطعه ای کوچک اما حیاتی به نام “بی متال” یا رله حرارتی وارد میدان میشود. اما داشتن بهترین بی متال دنیا بدون دانستن نقشه مدار بی متال و نحوه صحیح سیم بندی آن، هیچ ارزشی ندارد.
بسیاری از برقکاران تازه کار و حتی برخی تکنسین های باسابقه، در تفکیک مدار قدرت و فرمان بی متال دچار تردید میشوند. اشتباه در بستن سیم های فرمان (کنتاکت های 95 و 96) میتواند باعث شود که حتی در صورت داغ شدن موتور، برق قطع نشود و فاجعه رخ دهد.
ما در شرکت مبین نیرو، به عنوان مرجع تخصصی تامین تجهیزات برق صنعتی و نماینده رسمی برندهای معتبری همچون اشنایدر الکتریک (Schneider Electric) و تکو (TECO)، روزانه با سوالات فنی زیادی در خصوص نحوه نصب و تنظیم این تجهیزات روبرو هستیم. هدف ما در این مقاله جامع، ارائه یک کلاس درس کامل و عملی درباره نقشه خوانی و سیم بندی بی متال است.
اگر همین حالا در حال مونتاژ تابلو برق هستید و نیاز به راهنمایی فوری دارید، یا قصد خرید رله های حرارتی اورجینال را دارید، تیم مهندسی ما آماده پاسخگویی است.
اطلاعات تماس و دسترسی:
برای کسانی که به دنبال پاسخ سریع و اجرایی هستند، نقشه مدار بی متال به دو بخش مجزا اما مرتبط تقسیم میشود: مدار قدرت و مدار فرمان.
برای درک عمیق تر اینکه این قطعه دقیقا چگونه عمل میکند و چه ساختاری دارد، پیشنهاد میکنیم حتما مقاله پایه ای بیمتال چیست را مطالعه کنید.
در استانداردهای برق صنعتی (IEC)، شماره گذاری ترمینال ها معنای خاصی دارد. در نقشه مدار بی متال، درک این اعداد حیاتی است. بیایید سناریوی عملکرد را بررسی کنیم.
این دو ترمینال، “کلید قطع اضطراری حرارتی” شما هستند. در حالت عادی که موتور سرد است و یا جریان نامی از آن میگذرد، این دو پایه به هم متصل هستند (بسته اند).
این دو ترمینال برای “سیگنال خطا” (Fault Signal) طراحی شده اند. در حالت عادی باز هستند و جریانی عبور نمیدهند.
استفاده از برندهای معتبر در عملکرد دقیق این کنتاکت ها بسیار موثر است. رله های بی کیفیت ممکن است در اثر لرزش تابلو، خود به خود قطع شوند یا در زمان خطا عمل نکنند. برای مشاهده محصولات باکیفیت، به صفحه بی متال یا رله حرارتی اشنایدر الکتریک مراجعه کنید.
بی متال ها معمولا طوری طراحی شده اند که مستقیما زیر کنتاکتور نصب شوند. شاخک های مسی ورودی بی متال، دقیقا داخل ترمینال های خروجی کنتاکتور (2T1, 4T2, 6T3) میروند و پیچ میشوند.
نکات مهم در نصب مکانیکی:
اگر به دنبال کنتاکتورهایی هستید که هماهنگی کاملی با رله های حرارتی استاندارد داشته باشند، محصولات معرفی شده در صفحه کنتاکتور تکو گزینه های بسیار مهندسی شده ای هستند.
روی بدنه بی متال، علاوه بر ترمینال های فرمان، چند بخش مهم دیگر هم وجود دارد که بخشی از “نقشه راه اندازی” محسوب میشوند:
یک پیچ چرخشی مدرج است که باید روی جریان نامی موتور تنظیم شود.
وقتی بی متال عمل میکند، باید دوباره به حالت اول برگردد تا موتور روشن شود. این دکمه دو حالت دارد:
نقشه مدار بی متال همیشه یکسان نیست و بسته به نوع راه اندازی موتور تغییر میکند.
این ساده ترین حالت است که در بالا توضیح دادیم. بی متال مستقیما زیر کنتاکتور اصلی نصب میشود و جریان خط را می سنجد.
در راه اندازی ستاره-مثلث، جایگاه بی متال بسیار مهم است. دو روش وجود دارد:
اگر با سیستم های کنترلی پیشرفته تر مانند PLC کار میکنید، سیگنال خطای بی متال (97-98) میتواند به عنوان یک ورودی دیجیتال به PLC داده شود تا سیستم هوشمندانه تصمیم بگیرد. برای درک ارتباط این تجهیزات، مقاله پی ال سی چیست را مطالعه کنید.
آیا میدانستید بی متال های مدرن علاوه بر اضافه بار، در برابر “دو فاز شدن” نیز حساس هستند؟ به این ویژگی Differential Protection میگویند. در نقشه داخلی بی متال، یک مکانیسم دیفرانسیل وجود دارد. اگر جریان یکی از فازها قطع شود، تیغه مربوط به آن فاز سرد میشود در حالی که دو فاز دیگر گرم هستند. این اختلاف باعث میشود مکانیزم مکانیکی سریعتر عمل کرده و مدار را قطع کند (معمولا در کمتر از ۲ ساعت اگر بار کم باشد، و خیلی سریعتر اگر بار نامی باشد).
برای حفاظت های دقیق تر موتوری، گاهی اوقات به جای بی متال از “کلید حرارتی مغناطیسی” (MPCB) استفاده میشود که هم کار بی متال را میکند و هم کار فیوز مینیاتوری را.
اگر مدار فرمان را بسته اید اما کنتاکتور جذب نمیکند، مراحل زیر را چک کنید:
در ادامه به ۱۰ سوال پرتکرار که مشتریان مبین نیرو اغلب درباره نقشه و نصب بی متال می پرسند، پاسخ میدهیم:
خیر. بی متال ها معمولا جهت دارند و شاخک های ورودی باید به کنتاکتور وصل شوند. اگر برعکس ببندید، حفاظت انجام میشود اما از نظر استاندارد نصب و عایق بندی صحیح نیست.
اتفاقی برای حفاظت موتور نمی افتد. موتور همچنان محافظت میشود، اما وقتی بی متال تریپ داد، هیچ چراغ هشداری روشن نمیشود و اپراتور ممکن است سردرگم شود که چرا موتور خاموش شده است.
بی متال مکانیکی است و دقت کمتری دارد و تحت تاثیر دمای محیط قرار میگیرد. کنترل بار دیجیتال از ترانس جریان (CT) استفاده میکند، بسیار دقیق تر است و امکانات بیشتری دارد، اما گران تر است.
خیر، هرگز! بی متال فقط برای “اضافه بار” (Overload) است. برای حفاظت در برابر اتصال کوتاه حتما باید قبل از کنتاکتور از فیوز مینیاتوری یا کلید اتوماتیک استفاده کنید.
کلاس تریپ (مثل Class 10 یا Class 20) نشان میدهد که در صورت عبور جریان ۷.۲ برابر جریان نامی، بی متال چند ثانیه طول میکشد تا قطع کند. کلاس ۱۰ (رایج ترین) در ۱۰ ثانیه قطع میکند. کلاس ۲۰ برای موتورهای سنگین کار است.
بله، اما باید تمام تیغه های بی متال گرم شوند. برای این کار باید فاز را از تیغه اول رد کنید، سپس خروجی آن را به ورودی تیغه دوم برگردانید و از تیغه سوم خارج کنید (سیم بندی سری تیغه ها).
چون بی متال اساس حرارتی دارد. اگر تابلو برق زیر آفتاب باشد و دمای داخل آن بالا رود، بی متال زودتر عمل میکند. بی متال های مرغوب (مثل اشنایدر) دارای “جبران ساز دمای محیط” هستند تا این خطا را کم کنند.
خروجی پایه 96 بی متال باید به پایه بوبین کنتاکتور که معمولا با A1 یا A2 مشخص شده است وصل شود.
خیر، بی متال یک قطعه پسیو است و نیاز به منبع تغذیه جداگانه (مثل فاز و نول برای روشن شدن) ندارد. انرژی خود را از حرارت ناشی از عبور جریان موتور میگیرد.
اگر موتور سرد است اما کنتاکت 95-96 باز است (بوق نمیزند) و با زدن دکمه ریست هم وصل نمیشود، مکانیزم مکانیکی داخل آن شکسته و باید تعویض شود.
درک صحیح نقشه مدار بی متال و اجرای دقیق آن، مرز بین یک تابلوساز حرفه ای و آماتور است. این قطعه ساده، مسئولیت سنگینی در حفاظت از سرمایه های کارخانه دارد. سیم بندی صحیح مدار فرمان (سری کردن کنتاکت 96-95) و تنظیم دقیق جریان، دو اصل طلایی هستند که هرگز نباید فراموش شوند.
ما در مبین نیرو معتقدیم که “دانش” بهترین ابزار ایمنی است. به همین دلیل علاوه بر تامین قطعات اورجینال، تلاش میکنیم تا با ارائه مقالات فنی، سطح دانش صنعتگران عزیز را ارتقا دهیم. فراموش نکنید که استفاده از بی متال های تقلبی یا بی کیفیت، حتی با سیم بندی درست هم نمیتواند امنیت موتور شما را تضمین کند.
اگر برای پروژه های خود به تجهیزات حفاظتی مطمئن نیاز دارید، یا میخواهید از اصالت کالای خریداری شده اطمینان حاصل کنید، کارشناسان ما در مبین نیرو آماده ارائه مشاوره و خدمات به شما هستند. همین امروز با ما تماس بگیرید و با خیالی آسوده، ایمنی تاسیسات خود را ارتقا دهید. همچنین برای آشنایی بیشتر با ما، میتوانید صفحه درباره ما را مطالعه فرمایید. حفاظت از موتورهای شما، تخصص ماست.
برای مطالعه بیشتر درباره استانداردهای بین المللی سیم بندی و حفاظت موتور، می توانید به وب سایت IEC مراجعه کنید.
اطلاعات تماس شرکت مبین نیرو رای:
