راهنمای کامل و جدول انتخاب سافت استارتر برای موتورهای سه فاز. بررسی پارامترهای توان، جریان، و نوع بار (سنگین و سبک). آموزش سایزینگ برندهای اشنایدر و تکو با مشاوره فنی مبین نیرو.
در دنیای صنعت و تاسیسات الکتریکی، راه اندازی موتورهای الکتریکی سه فاز همواره یکی از چالش های اساسی بوده است. استارت ناگهانی موتور نه تنها به شبکه برق فشار می آورد، بلکه شوک های مکانیکی مخربی به کوپلینگ ها، تسمه ها و گیربکس ها وارد می کند. راه حل مهندسی و مدرن برای این مشکل، استفاده از تجهیزاتی به نام “سافت استارتر” یا راه انداز نرم است.
اما چالش اصلی زمانی آغاز می شود که مهندس یا مدیر فنی پروژه، کاتالوگ محصولات را باز می کند و با انبوهی از اعداد و جداول روبرو می شود. جدول انتخاب سافت استارتر، نقشه راهی است که اگر به درستی درک نشود، می تواند منجر به خرید تجهیز اشتباه، سوختن دستگاه در اولین استارت و یا هدر رفتن بودجه با خرید سایز بیش از حد بزرگ شود.
انتخاب سافت استارتر برخلاف تصور عموم، تنها با دانستن کیلووات موتور انجام نمی شود. پارامترهای پنهانی مانند کلاس حفاظتی، تعداد استارت در ساعت، دمای محیط و از همه مهم تر “نوع بار” (سنگین یا سبک) نقش تعیین کننده ای در این انتخاب دارند. ما در شرکت مبین نیرو، به عنوان تامین کننده تخصصی تجهیزات برق صنعتی و نماینده رسمی برندهای معتبری همچون تکو (TECO) و اشنایدر الکتریک (Schneider Electric)، روزانه با درخواست های متعددی برای سایزینگ این تجهیزات روبرو هستیم. تجربه ما نشان داده است که بسیاری از خرابی ها، ریشه در انتخاب نادرست اولیه دارد.
در این مقاله جامع، ما قصد داریم تا پیچیدگی های جدول انتخاب سافت استارتر را برای شما باز کنیم. ما به شما یاد می دهیم که چگونه مانند یک مهندس طراح حرفه ای، با در نظر گرفتن تمامی ضرایب، بهترین مدل را برای الکتروموتور خود انتخاب کنید.
اگر همین حالا در حال طراحی تابلو برق هستید و نیاز به مشاوره فوری برای انتخاب مدل دقیق دارید، یا می خواهید از قیمت های روز مطلع شوید، تیم مهندسی فروش ما آماده پاسخگویی به شماست.
اطلاعات تماس و دسترسی:
وقتی صحبت از جدول انتخاب سافت استارتر می شود، منظور یک لیست ساده قیمت نیست. این جداول، ماتریس های فنی هستند که توسط سازندگان (مانند اشنایدر یا تکو) ارائه می شوند و رابطه بین توان موتور، ولتاژ کاری و شرایط محیطی را نشان می دهند. یک سافت استارتر وظیفه دارد ولتاژ را به آرامی به موتور اعمال کند تا جریان راه اندازی کنترل شود. اگر شما دستگاهی ضعیف تر از نیاز موتور انتخاب کنید، تریستورهای داخلی آن در همان لحظه اول می سوزند. اگر دستگاهی خیلی قوی تر انتخاب کنید، هزینه ای گزاف و بیهوده پرداخت کرده اید.
برای درک عمیق تر مکانیزم عملکرد این دستگاه و اینکه چرا به آن نیاز دارید، پیشنهاد می کنیم ابتدا مقاله پایه ای سافت استارتر چیست را مطالعه کنید. شناخت ساختار داخلی به شما کمک می کند تا منطق اعداد موجود در جدول انتخاب را بهتر درک کنید.
بسیاری از خریداران فقط می گویند: “یک سافت استارتر برای موتور ۵۵ کیلووات می خواهم”. این جمله ناقص است. موتور ۵۵ کیلوواتی که یک “فن” را می چرخاند با موتور ۵۵ کیلوواتی که یک “سنگ شکن معدن” را به حرکت در می آورد، نیاز به سافت استارترهای کاملا متفاوتی دارند. جدول انتخاب صحیح، این تفاوت ها را در قالب “کلاس کاری” یا Application Class لحاظ می کند.
قبل از اینکه به سراغ اعداد جدول بروید، باید پاسخ ۵ سوال زیر را درباره پروژه خود بدانید. بدون این اطلاعات، استفاده از جدول انتخاب سافت استارتر غیرممکن است.
توان موتور (کیلووات یا اسب بخار) معیار دقیقی نیست. معیار اصلی، جریان نامی موتور است که روی پلاک آن درج شده است. سافت استارتر باید بتواند جریانی معادل یا بیشتر از جریان نامی موتور را به صورت دائم تحمل کند.
این مهم ترین فاکتور در جدول انتخاب است. بارها به دو دسته کلی تقسیم می شوند:
نکته کلیدی: در جدول انتخاب، معمولا برای بار سنگین باید سافت استارتر را یک رنج بالاتر انتخاب کنید.
آیا شبکه شما ۳۸۰ ولت است یا ۶۹۰ ولت؟ همچنین ولتاژ بوبین های فرمان و مدار کنترل سافت استارتر (۲۲۰ ولت یا ۲۴ ولت) باید مشخص باشد.
سافت استارترها در هر بار استارت زدن گرم می شوند. اگر موتور شما در ساعت ۱۰ بار خاموش و روشن می شود، باید سایز دستگاه را بزرگتر در نظر بگیرید (Derating) تا فرصت خنک شدن داشته باشد.
جداول استاندارد معمولا برای دمای ۴۰ درجه سانتی گراد و ارتفاع ۱۰۰۰ متر تنظیم شده اند. اگر تابلو برق شما در منطقه ای گرمسیر (مثل عسلویه) یا در ارتفاعات کوهستانی نصب می شود، باید ضرایب اصلاحی را اعمال کنید.
برند اشنایدر الکتریک یکی از پیشگامان تولید راه اندازهای نرم در جهان است. مدل های معروف این برند شامل ATS01 (برای توان پایین)، ATS22 (برای کاربردهای عمومی) و ATS48 (برای کاربردهای سنگین) هستند. شما می توانید اطلاعات فنی دقیق تر در مورد این محصولات را در صفحه راه انداز نرم (سافت استارتر) اشنایدر الکتریک مشاهده کنید.
راهنمای سایزینگ سری ATS22 (مثال): این سری معمولا برای پمپ و فن طراحی شده است. جدول انتخاب این مدل دو ستون دارد:
نکته: همه سافت استارترها قابلیت اتصال داخل مثلث را ندارند. حتما کاتالوگ را چک کنید.
برند تکو نیز به عنوان یک رقیب قدرتمند و اقتصادی، جداول انتخاب ساده و کاربردی دارد. محصولات تکو اغلب دارای قابلیت بای پس داخلی هستند که کار انتخاب را ساده می کند. برای مشاهده محصولات و دانلود کاتالوگ های سایزینگ، به بخش کاتالوگ محصولات تکو مراجعه کنید.
اصول سایزینگ تکو: در جداول تکو، معمولا ظرفیت دستگاه برای بار نرمال (پمپ و فن) ذکر شده است. اگر بار شما سنگین است (مثل اکسترودر)، توصیه کارشناسان مبین نیرو این است که مدل را یک پله بالاتر انتخاب کنید. مثلا برای موتور ۳۰ کیلووات سنگین کار، سافت استارتر ۳۷ یا ۴۵ کیلووات انتخاب شود.
یک سافت استارتر کامل فقط خود دستگاه نیست. در مدار قدرت، شما نیاز به تجهیزات جانبی دارید که باید متناسب با جدول انتخاب سافت استارتر سایز شوند.
برای انتخاب صحیح این تجهیزات جانبی، پیشنهاد می کنیم نگاهی به مشخصات فنی در صفحه کنتاکتور تکو بیندازید تا با رنج های جریانی آشنا شوید.
بسیاری از کاربران در انتخاب بین این دو تجهیز مردد هستند. جدول انتخاب اینورتر با سافت استارتر کاملا متفاوت است.
اگر نیاز به تغییر دور موتور دارید، سافت استارتر به کار شما نمی آید و جدول انتخاب آن بی فایده است. در این صورت باید به سراغ راهنمای انواع اینورتر بروید. همچنین برای درک دقیق تر تفاوت های فنی، مطالعه مقاله اینورتر چیست و چه کاربردی دارد بسیار راهگشا خواهد بود.
در جدول انتخاب سافت استارتر، گاهی اوقات ستونی برای تجهیزات حفاظتی دیده می شود. اگرچه اکثر سافت استارترهای دیجیتال امروزی دارای حفاظت الکترونیکی داخلی (Electronic Overload) هستند، اما در مدل های قدیمی یا آنالوگ، نصب بیمتال (رله حرارتی) الزامی است. حتی در مدل های دیجیتال، نصب فیوزهای تندکار (Semiconductor Fuses) برای حفاظت از تریستورها در برابر اتصال کوتاه پیشنهاد می شود. برای آشنایی با نحوه انتخاب رله های حرارتی، می توانید به مقاله بی متال یا رله حرارتی اشنایدر الکتریک مراجعه کنید.
فرض کنید می خواهید برای یک سنگ شکن فکی (Jaw Crusher) با موتور ۹۰ کیلووات سافت استارتر بخرید.
گام اول: تبدیل کیلووات به آمپر. یک موتور ۹۰ کیلووات سه فاز ۴۰۰ ولت، جریانی حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ آمپر دارد (فرمول تقریبی: کیلووات ضربدر ۱.۸). اما بهتر است جریان دقیق را از روی پلاک موتور بخوانید. فرض کنیم ۱۶۵ آمپر است.
گام دوم: تعیین نوع بار. سنگ شکن یک بار “فوق سنگین” (Heavy Duty) است. اینرسی زیادی دارد و ممکن است زیر بار استارت شود.
گام سوم: مراجعه به جدول برند (مثلا اشنایدر ATS48). در جدول نگاه می کنید. برای کاربرد Normal Duty، مدل ۱۷۰ آمپر پیشنهاد شده است. اما چون بار شما سنگین است، جدول شما را به یک رنج بالاتر هدایت می کند، مثلا مدل ۲۱۰ آمپر.
گام چهارم: بررسی شرایط محیطی. اگر دمای تابلو برق شما در تابستان به ۵۰ درجه می رسد، باید ضریب Derating (مثلا ۰.۸) را اعمال کنید. یعنی دستگاه باید ۲۰ درصد قوی تر انتخاب شود.
۱. نادیده گرفتن ضریب همزمانی: اگر چند سافت استارتر در یک تابلو دارید، حرارت همه آن ها با هم جمع می شود. جدول انتخاب برای یک دستگاه در هوای آزاد است. در تابلو باید فن و تهویه مناسب در نظر بگیرید.
۲. انتخاب بر اساس قیمت: خریدن ارزان ترین مدل جدول (که معمولا برای بار سبک است) برای یک نوار نقاله سنگین، باعث سوختن دستگاه در هفته اول می شود.
۳. عدم توجه به بای پس: اگر مدلی خریدید که بای پس داخلی ندارد، حتما باید هزینه و فضای کنتاکتور بای پس خارجی را هم در نظر بگیرید.
در ادامه به ۱۰ سوال پرتکرار مهندسان و خریداران در مورد جدول انتخاب سافت استارتر پاسخ می دهیم:
برای بارهای سبک (پمپ و فن) بله. اما برای بارهای سنگین یا شرایط دمایی بالا، حتما باید یک سایز بالاتر انتخاب کنید.
این اتصال اجازه می دهد سافت استارتری با جریان کمتر انتخاب کنید (حدود ۵۸٪ جریان نامی موتور). این کار هزینه را به شدت کاهش می دهد اما سیم بندی موتور باید ۶ سیمه باشد.
این کلاس ها مربوط به زمان راه اندازی و حفاظت حرارتی هستند. کلاس ۱۰ برای استارت های زیر ۱۰ ثانیه (سبک)، کلاس ۲۰ برای زیر ۲۰ ثانیه (سنگین) و کلاس ۳۰ برای استارت های خیلی سنگین (مثل سانتریفیوژ) است.
بله، اما سافت استارترهای صنعتی عمدتا سه فاز هستند. برای تک فاز معمولا از اینورتر یا خازن استفاده می شود.
بله. به ازای هر ۱۰۰ متر بالاتر از ۱۰۰۰ متر، معمولا ۱٪ از توان نامی دستگاه کم می شود (Derating). جدول انتخاب باید با این ضریب اصلاح شود.
پمپ های شناور معمولا کابل طولانی دارند و اینرسی آب درون لوله زیاد است. بهتر است یک رنج بالاتر انتخاب شود و قابلیت Ramp Down (توقف نرم) برای جلوگیری از ضربه قوچ فعال باشد.
جریان نامی، جریانی است که دستگاه به طور دائم می تواند تحمل کند (در حالت بای پس). جریان ماکزیمم، جریانی است که در چند ثانیه راه اندازی (مثلا ۳ تا ۵ برابر جریان نامی) تحمل می کند.
بله، کاتالوگ های تکو که توسط مبین نیرو ارائه می شوند دارای جداول مشخصات فنی کامل هستند.
موتورهای قدیمی راندمان پایین تر و جریان کشی بیشتری نسبت به کیلووات خود دارند. برای این موتورها حتما ملاک را “جریان آمپرمتر” قرار دهید نه توان پلاک.
مدل های بای پس دار (Built-in Bypass) حرارت کمتری تولید می کنند، تابلوی کوچکتری می خواهند و عمر قطعات الکترونیکی آن ها بیشتر است. انتخاب اول ما مدل های بای پس دار است.
استفاده از جدول انتخاب سافت استارتر یک مهارت فنی است که ترکیبی از دانش تئوری و تجربه عملی را می طلبد. یک انتخاب درست، نه تنها هزینه های اولیه پروژه را بهینه می کند، بلکه هزینه های تعمیر و نگهداری سالانه را نیز به شدت کاهش می دهد. به یاد داشته باشید که جدول انتخاب، وحی منزل نیست؛ بلکه یک راهنماست که باید با شرایط واقعی پروژه شما (دما، نوع بار، کیفیت برق شبکه) تطبیق داده شود.
شرکت مبین نیرو با بهره گیری از تیمی مجرب و دسترسی مستقیم به منابع فنی برندهای اشنایدر و تکو، آماده است تا این بار محاسباتی را از دوش شما بردارد. ما نه تنها جدول را برای شما تفسیر می کنیم، بلکه با ضمانت اصالت کالا، خیال شما را از بابت عملکرد سیستم راحت می کنیم.
اگر می خواهید موتورهای کارخانه شما سال ها بدون لرزش و خرابی کار کنند، همین امروز با ما تماس بگیرید. برای شروع همکاری، می توانید به صفحه تماس باما مراجعه کنید یا اطلاعات بیشتری درباره سوابق ما در صفحه درباره ما کسب کنید. انتخاب هوشمندانه امروز، آرامش فردای شماست.
اطلاعات تماس شرکت مبین نیرو رای:
